Những thách thức về Biến đổi khí hậu tại thành phố Cần Thơ và định hướng ứng phó

Thứ bảy - 16/12/2017 15:42
Biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự tác động, hậu quả của nó không còn là dự báo, là hiện tượng mà đã trở thành vấn đề cấp thiết, quan trọng cần được giải quyết để chủ động thích ứng và khắc phục những hậu quả nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ đến của các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long nói chung và thành phố Cần Thơ nói riêng.
Ảnh minh họa
Ảnh minh họa
Thách thức về Biến đổi khí hậu và tác động của Biến đổi khí hậu đến đời sống nhân dân:
Theo báo cáo của ngành Tài nguyên và Môi trường, thành phố Cần Thơ chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, biểu hiện ngày càng rõ ở mức tăng nhiệt độ không khí, lượng mưa, mức độ ngập lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và một số thiên tai khác.
- Nhiệt độ tăng: Số liệu thực tế thống kê và số liệu mô hình dự báo đều cho thấy nhiệt độ trung bình của không khí cả nước nói chung và riêng thành phố Cần Thơ tăng cao trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Nhiệt độ không khí trung bình năm của thành phố Cần Thơ từ năm 1978 đến 2012 năm có xu hướng tăng khoảng 0,7-0,8 oC, trung bình khoảng 27,3oC. Theo Văn phòng công tác biến đổi khí hậu, nhiệt độ trung bình tăng không phải do nhiệt độ tối đa tăng mà do nhiệt độ tối thiểu tăng. Nhiệt độ tối đa tăng nhẹ khoảng 0,2oC trong 30 năm qua. Trong khi đó, nhiệt độ tối thiểu tăng khoảng 1,6oC, dẫn đến nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,8oC. Cụ thể,  nhiệt độ cao nhất (vào ban ngày) không thấy khuynh hướng gia tăng, thì nhiệt độ thấp nhất (vào ban đêm) có khuynh hướng gia tăng cao 1,6 oC. So với Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho thành phố Cần Thơ của Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2011 thì nhiệt độ tăng gấp đôi so với dự đoán. Điều này gây bất lợi cho sức khoẻ cộng đồng và làm giảm năng suất cây trồng nếu mức tăng nhiệt bị quá ngưỡng. Khi nhiệt độ không khí tăng thì đồng nghĩa với nhiệt độ nước, đất và mọi vật có liên quan không khí sẽ bị tăng theo. Nhiệt độ tăng, nhất là nhiệt độ ban đêm tăng gây khó ngủ, khó hồi phục sức khỏe làm gia tăng sức ép về nhiệt đối với cơ thể con người, nhất là người già và trẻ em, làm tăng bệnh tật, đặc biệt là các bệnh nhiệt đới, bệnh truyền nhiễm thông qua sự phát triển của các loài vi khuẩn, các côn trùng và vật chủ mang bệnh, chế độ dinh dưỡng và vệ sinh môi trường suy giảm. Sự gia tăng của nhiệt độ còn ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác như năng lượng, giao thông vận tải, công nghiệp, xây dựng, du lịch, thương mại,.. liên quan đến chi phí tăng thêm cho việc làm mát, thông gió, bảo quản và vận hành thiết bị, phương tiện, sức bền vật liệu.
- Lượng mưa trung bình năm của thành phố Cần Thơ giảm khoảng 200 mm. Từ năm 2010 đến nay, lượng mưa giao động từ 1200 đến 1500 mm. Đi kèm với lượng mưa giảm là hạn hán và tình trạng xâm nhập mặn tăng cao.
Theo số liệu ghi nhận trong quá khứ lưu lượng thấp nhất vào mùa khô của sông Hậu tại Cần Thơ có nhiều lúc chưa đạt 800m3/s, trong khi nhu cầu nước cho lúa có khả năng lên đến 850m3/s. Lưu lượng nước sông mùa khô giảm, gây khô hạn ở vùng thượng nguồn (Vĩnh Thạnh, Thốt Nốt) và xâm nhập mặn ở vùng thấp (Vĩnh Thạnh, Cái Răng) do nước biển không có đối lực nên đi sâu vào đất liền, gây trở ngại cho sản xuất nông nghiệp, thủy sản và cung cấp nước sạch và ảnh hưởng đến sản xuất công nghiệp và dịch vụ.
Chính vì vậy, xâm nhập mặn cũng là vấn đề rất đáng lo ngại hiện nay. Trước đây TPCT hầu như không bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn do cách biển hơn 65 km. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, xâm nhập mặn đã bắt đầu ảnh hưởng đến nguồn nước sông của TPCT. Tháng 5/2010, độ mặn 1‰ chỉ còn cách trung tâm TPCT 12 km. Tình hình xâm nhập mặn tại thành phố Cần Thơ qua các năm tại các trạm đo có giá trị tăng từ tháng 2 đến tháng 6 và giảm dần từ tháng 9 đến tháng 12. Đặc biệt trong đầu năm 2016, tình hình hạn hán và xâm nhập mặn tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long nói chung và thành phố Cần Thơ nói riêng trở nên đặc biệt nghiêm trọng. Theo phát biểu của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát tại Hội nghị phòng chống hạn, xâm nhập mặn các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long ngày 17/2/2016 tại thành phố Cần Thơ do Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì, do ảnh hưởng của El-Nino năm 2015 nên mùa mưa đến muộn nhưng kết thúc sớm, tổng lượng mưa trên lưu vực thiếu hụt so với trung bình nhiều năm từ 20-50%. Mực nước thượng nguồn sông Mekong tiếp tục xuống nhanh và thấp nhất trong vòng 90 năm qua. Mùa khô năm 2015-2016, do thiếu nước ngọt, mặn đã xuất hiện sớm hơn so với cùng kỳ hằng năm (sớm hơn 2 tháng), khả năng kết thúc muộn hơn (1 tháng), xâm nhập sâu vào ĐBSCL. Dự báo tình hình xâm nhập mặn mùa khô năm 2015-2016 sẽ đến sớm, sâu và khả năng kéo dài đến hết mùa khô nếu không có mưa. Các vùng cách biển 25-45 km: Từ giữa tháng 2 đến ngày 22-25/2 có khả năng lấy được nước ngọt vào thời kỳ triều thấp, từ cuối tháng 2 trở đi các vùng này nguồn ngọt giảm nhiều và gần như không có khả năng lấy nước ngọt từ cửa sông, gây ra tình trạng thiếu nước cho sản xuất và nước sinh hoạt.
          - Về mức độ ngập lũ: Giai đoạn 2011 đến 2015, thành phố Cần Thơ xuất hiện một đợt lũ lớn vào năm 2011. Mực nước cao nhất đứng hàng thứ hai trong lịch sử lũ lụt của thành phố Cần Thơ, cao 215 cm, trên mức báo động III 25 cm. Tuy nhiên, đến năm 2013, mặc dù mực nước ở trạm Tân Châu ở thượng nguồn chưa đến mức báo động II thì mực nước tại trạm Cần Thơ lại trên mức báo động III (cao 215 cm). Hiện vẫn chưa có một nghiên cứu cụ thể nào cho vấn đề này, nhưng cũng có thể thấy được chế độ thủy văn đã có sự biến đổi. Sự biến đổi này có thể là do hoạt động của con người, cũng có thể là từ sụt lún đất hoặc ảnh hưởng của nước biển dâng.
Từ năm 2011, thành phố Cần Thơ xuất hiện thêm dạng ngập do thủy triều. Dạng ngập do thủy triều xuất hiện ở nội ô thành phố khi con nước lên, trong khi cũng với mực nước đó thì sẽ không có hiện tượng ngập vào những năm trước. Các quận trung tâm chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi dạng ngập do thủy triều là Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng. Các ghi nhận thực tế trong những năm gần đây cho thấy, mực nước cao nhất vùng Châu Đốc, Tân Châu tại đầu nguồn sông Hậu không tăng trong khi mực nước cao nhất tại Trạm Cần Thơ liên tục tăng (hơn 50cm trong 30 năm). Một số nơi thuộc khu vực quận Ninh Kiều dù đã nâng nền lên vẫn bị ngập. Năm 2011, chỉ tính riêng Quận Ninh Kiều đã có 22 điểm ngập do mưa, 56 điểm ngập do triều cường (đỉnh triều 2,15m) và 43 điểm ngập khi mưa lớn kết hợp với triều cường (mưa 80mm-triều 1,87m).
Hàng năm, theo mùa nước nổi từ tháng 8 đến tháng 11, vùng nông thôn thành phố Cần Thơ cũng ngập từ 0,5 đến 1 m. Vùng nông thôn khu vực bị ngập do thủy triều biển Đông có ngập 6 lần trong các tháng 8-11. Vào năm lũ cao ngập sẽ lên 8 lần trong cùng các tháng 8-11. Mức độ ngập ở vùng này khoảng 0,1-0,6m.
- Sạt lở bờ sông:  Do sự thay đổi chế độ thủy văn gần đây có nhiều hiện tượng sạt lở bờ sông nghiêm trọng xảy ra tại thành phố Cần Thơ ảnh hưởng chất lượng công trình giao thông thuỷ bộ, sập nhà cửa, cướp mất tài sản và sinh mạng người dân. Các bờ sông có hiện tương sạt lở là Sông Hậu, Cái Răng, Rạch Trà Nóc, Ô Môn, Thốt Nốt...Cho đến nay có gần 200 hộ dân bị ảnh hưởng sạt lở bờ. Ngày 6 tháng 3 năm 2010, chân cầu Trà Niền thuộc huyện Phong Điền đang xây dựng đã bị sạt lở xuống sông Cái Răng cùng với 3 căn nhà, làm chết hai người dân; Ngày 29/03 và 01/4/2013 tại tổ 22, ấp Mỹ Ái, xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền đã xảy ra vụ sạt lở nghiêm trọng làm sụp hoàn toàn 05 ngôi nhà của người dân trên tuyến sông, 08 căn khác phải tháo dở di dời khẩn cấp, ước tổng thiệt hại khoảng 1,3 tỷ đồng. Thiệt hại của sạt lở bờ đến nay đã lên hàng chục tỉ đồng. Hiện có 38 điểm bờ sông sạt lở, phân tán tại các quận, huyện trong thành phố.
- Cùng với sạt lở bờ sông, hiện Cần Thơ cũng đang đối mặt với nạn giông lốc và bão. Ngày 30/07/2014, tại thị trấn Cờ Đỏ, huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ một cơn giông lốc xoáy với cường độ mạnh đã làm hư hại 147 căn nhà, trong đó có 56 căn bị sập hoàn toàn, thiệt hại ước tính hàng trăm tỷ đồng. Theo các cơ quan khí tượng chuyên ngành tỷ lệ bão và áp thấp nhiệt đới thổi vào ĐBSCL/số lượng thổi vào Việt Nam gia tăng trong những năm gần đây, từ mức 0,75% trong 100 năm trước đây, tăng lên 2,85% trong 50 năm gần đây. Vấn đề bão đang gia tăng tại địa phương cả về tần số và cường độ do BĐKH là mối đe dọa thường xuyên, trước mắt và lâu dài đối với tất cả các lĩnh vực, các vùng và các cộng đồng.  ĐBSCL, trong đó có TP Cần Thơ,  là khu vực được chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó biến đổi khí hậu đánh giá là vùng dễ bị tác động nặng nề của bão và gió lốc do địa hình bằng phẳng. Trong tương lai, bão và giông lốc có thể sẽ gây thiệt hại ngày càng nặng nề với hệ thống lưới điện, cây trồng, nhà cửa và các công trình trên mặt đất.
- Một số thách thức khác:
Không chủ động kiểm soát nguồn nước: Lượng mưa tại chỗ ngày càng giảm; trong khi đó, các quốc gia thượng nguồn sông Mê Công đang xây dựng nhiều đập thuỷ điện, nhu cầu nước cho phát triển cũng tăng cao, làm cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có thành phố Cần Thơ không thể chủ động được số lượng và chế độ nguồn nước tự nhiên.
Hiện tượng mặt đất bị biến dạng, lún. Tại thành phố Cần Thơ hiện tượng lún mặt đất cũng là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu. Hiện chưa có những nghiên cứu chuyên ngành để trả lời mặt đất tại Cần Thơ và đồng bằng  sông Cửu Long có thực sự bị lún. Tuy nhiên qua các hiện tượng (1)Tại Châu Đốc ảnh hưởng thủy triều vào mùa lũ ngày càng tăng. (2) Mực nước tại Cần Thơ (thấp nhất và cao nhất) ngày càng tăng lên; (3) Lưu lượng nước từ biển Đông chảy vào Cần Thơ ngày càng tăng, trong khi mực nước biển dâng chỉ khoảng 4mm/năm. Tìm nguyên nhân của các hiện tượng trên đều quy về do mặt đất bị lún.
Định hướng ứng phó
Thành phố Cần Thơ được đánh giá là một trong 5 thành phố sẽ bị ảnh hưởng nặng nề bởi BĐKH, chính vì thế, những năm gần đây, ứng phó và thích ứng với BĐKH đã được Thành ủy và UBND thành phố Cần Thơ xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng của thành phố; ngày 06/02/2012, Thành uỷ  thành phố Cần Thơ đã ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU về “Quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn thành phố Cần Thơ”. Thực hiện Nghị quyết số 07-NQ/TU, nhiều công việc đã được triển khai thực hiện và đạt nhiều kết quả như: Các trạm quan trắc tự động đã được lắp đặt để nâng caonăng lực dự báo, cảnh báo, chủ động phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; Đẩy mạnh các biện pháp phòng, chống, hạn chế tác động của triều cường, ngập lụt, xâm nhập mặn do nước biển dâng qua việc triển khai các đề tài, dự án về ứng phó với biến đổi khí hậu; xây dựng các công trình chủ động, phòng chống và hạn chế tác động của biến đổi khí hậu như xâm nhập mặn, mực nước biển dâng... Công tác hợp tác quốc tế về lĩnh vực biến đổi khí hậu cũng được tăng cường tạo nhiều động lực mới cho kế hoạch ứng phó BĐKH. Nhìn chung, từ văn bản pháp luật, cũng như các chương trình, kế hoạch, chiến lược về ứng phó biến đổi khí hậu đã được chỉ đạo kịp thời đến các sở, ban, ngành và các quận huyện để triển khai đồng bộ; Sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả trong hành động ứng phó biến đổi khí hậu đã mang lại nhiều kết quả thiết thực, từng bước thích ứng, chủ động trong ứng phó với biến đổi khí hậu.
          Tiếp tục đẩy mạnh việc tổ chức thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3/6/2013  của Bộ Chính trị về “Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường”, Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 06/ 02/ 2012 của Thành uỷ  thành phố Cần Thơ về “Quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn thành phố Cần Thơ”, trong Kế hoạch Ứng phó với Biến đổi khí hậu giai đoạn 2015-2030, ban hành kèm theo quyết định số: 1334/QĐ-UBND ngày 08 tháng 5  năm 2015 của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ đã đề ra một số định hướng ứng phó để thành phố Cần Thơ mạnh mẽ và thích ứng hơn trong chủ động ứng phó biến đổi khí hậu như sau:
- Thích ứng biến đổi khí hậu sẽ bao gồm tất cả các hoạt động công trình và phi công trình nhằm mục tiêu chủ yếu là giảm thiểu tác động, trên cơ sở áp dụng tính toán chi phí lợi ích có quan tâm đến môi trường và nguyên tắc không hối tiếc.
- Thích ứng khí hậu bền vững trên cơ sở triển khai xây dựng nền kinh tế xanh, lấy hoạt động ứng phó làm động lực cơ bản để phát triển kinh tế, tăng cường mức sống, sinh kế người dân và ngược lại lấy tăng cường thu nhập cho người dân, gia tăng tích lũy, phát triển kinh tế-xã hội để củng cố năng lực ứng phó cho cộng đồng thành phố.
- Các hành động, dự án thích ứng được lựa chọn thứ tự ưu tiên theo quyết định số: 1485/QĐ-BKHĐT, ngày 17 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc ban hành khung hướng dẫn lựa chọn ưu tiên thích ứng với biến đổi khí hậu trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó dự án được lựa chọn theo 4 bước:
+ Bước 1: Xác định mục tiêu ưu tiên cho thích ứng,
+ Bước 2: Phân loại, sàng lọc các dự án theo mục tiêu ưu tiên ở Bước 1,
+ Bước 3: Chấm điểm các dự án theo mức độ đáp ứng các mục tiêu,
+ Bước 4: Xếp hạng dự án ưu tiên dựa vào mức độ đáp ứng mục tiêu.
- Lồng ghép các dự án ưu tiên vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của địa phương hàng năm.
          Với quyết tâm cao của các ngành, các cấp cùng với sự quan tâm chỉ đạo của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, UBND và sự nổ lực của toàn Hệ thống chính trị, tin tưởng rằng việc chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu trên địa bàn thành phố ngày càng được chú trọng và cải thiện góp phần thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế xã hội bền vững của Thành phố Cần Thơ theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Cần Thơ lần thứ XIII nhiệm kỳ 2015-2020 đã đề ra./.

Tác giả bài viết: Hồ Minh Hà - Giám đốc Trung tâm CNTT TN&MT

Nguồn tin: Cổng TTĐT TP Cần Thơ

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

KỊCH BẢN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Kich ban BDKH
 
LIÊN KẾT WEB
Cục KTTV & BĐKH
SOTNMT
100tp
CCCO TPHCM
ccco da nang
ccco binh dinh
bdkhtravinh vn
Thoi tiet nguy hiem
THĂM DÒ Ý KIẾN

Nguyên nhân của Hiệu ứng nhà kính là gì ?

DỰ BÁO THỜI TIẾT
booked.net

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
LÊN ĐẦU TRANG